Chế Độ:  
 - Đăng Nhập  
 
   Thông tin và Trao đổi nghiệp vụ    
Nghiên cứu, trao đổi về 'Sách - Tri thức và Sự phát triển'
Ngày đăng: 28/04/2020
Sách chứa đựng các giá trị văn hóa tinh thần (các tác phẩm sáng tác hoặc tài liệu biên soạn) thuộc các hình thái ý thức xã hội và nghệ thuật khác nhau, được ghi lại dưới các dạng ngôn ngữ khác nhau (chữ viết, hình ảnh, âm thanh, ký hiệu,...) của các dân tộc khác nhau nhằm để lưu trữ, tích lũy, truyền bá trong xã hội. Sách là một công cụ để truyền bá tri thức từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Sách là gì? Sách là một danh từ chỉ một tập những tờ giấy có chữ in với nội dung nào đó gộp thành quyển thì được gọi là sách (Theo Đại từ điển tiếng Việt trang 1423 của Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, năm1999). Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ khái niệm sách cũng đã được thay đổi phù hợp với sự phát triển vốn có của nó. Sách ngày nay được khái niệm là một loạt các tờ giấy có chữ hoặc hình ảnh được viết tay hoặc in ấn, được buộc hoặc dán với nhau về một phía (sách in), sách được xuất bản dưới dạng đĩa CD-Rom, file sách nói, file ảnh,...  được gọi là sách điện tử hoặc e-book. Như vậy ta có thể hiểu rằng Sách là một khái niệm mở, hình thức sách còn được thay đổi và cấu thành các dạng khác nhau theo các phương thức chế tác và nhân bản khác nhau, tùy thuộc vào môi trường sống và sự phát triển của khoa học công nghệ ở mỗi thời đại.

Sách chứa đựng các giá trị văn hóa tinh thần (các tác phẩm sáng tác hoặc tài liệu biên soạn) thuộc các hình thái ý thức xã hội và nghệ thuật khác nhau, được ghi lại dưới các dạng ngôn ngữ khác nhau (chữ viết, hình ảnh, âm thanh, ký hiệu,...) của các dân tộc khác nhau nhằm để lưu trữ, tích lũy, truyền bá trong xã hội. Sách là một công cụ để truyền bá tri thức từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Vậy tri thức là gì? Tri thức là những điều hiểu biết có hệ thống về sự vật nói chung (Theo Đại từ điển tiếng Việt trang 1704 của Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, năm1999). Trong quá trình tiếp cận tri thức của loài người từ xưa đến nay ta có thể phân ra 2 loại đó là tri thức khoa học và tri thức chuyên môn. Khi nghiên cứu về các dạng tồn tại của tri thức thì ta thấy tri thức có 2 dạng tồn tại chính là tri thức ẩn và tri thức hiện:

Tri thức hiện là những tri thức được giải thích và mã hóa dưới dạng văn bản, tài liệu, âm thanh, phim, ảnh,… thông qua ngôn ngữ có lời hoặc không lời, nguyên tắc hệ thống, chương trình máy tính, chuẩn mực hay các phương tiện khác. Đây là những tri thức đã được thể hiện ra ngoài và dễ dàng chuyển giao, thường được tiếp nhận qua hệ thống giáo dục và đào tạo chính quy.

Tri thức ẩn là những tri thức thu được từ sự trải nghiệm thực tế, dạng tri thức này thường ẩn trong mỗi cá nhân và rất khó "mã hóa" và chuyển giao, thường bao gồm: niềm tin, giá trị, kinh nghiệm, bí quyết, kỹ năng... VD: Trong thể thao, các cầvận động viên chuyên nghiệp có khả năng cảm nhận các môn thể thao rất tốt. Đây là một dạng tri thức ẩn, nó nằm trong mỗi vận động viên. Nó không thể "mã hóa" thành văn bản, không thể chuyển giao, mà người ta chỉ có thể có bằng cách tự mình luyện tập.

Vậy con người tri thức có được từ đâu? Tri thức mà chúng ta có được là nhờ vào quá trình giao tiếp, học tập, nghiên cứu,sao lưu, tổng hợp dữ liệu, đọc văn bản, tài liệu ( sách). Trong bài viết này tôi nhấn mạnh đến việc tiếp thu tri thức từ việc đọc sách. Khi chúng ta đọc sách ( tri thức hiện), chúng ta phân tích, thu nạp những kiến thức trong sách vở áp dụng vào cuộc sống hoặc làm bài học cho bản thân (tri thức ẩn). Khi những kiến thức ta đọc được từ sách tổng hợp lại thành kinh nghiệm, bài học của bản thân(tri thức ẩn) viết thành văn bản hay các hình thức hiện hữu khác thì nó lại trở thành tri thức hiện. Như vậy sách và tri thức có mối liên hệ rất khăng khít với nhau, cái này thúc đẩy cái kia trong quá trình tiếp thu tri thức của con người.

Vậy sách, tri thức có liên quan gì đến sự phát triển của xã hội loài người? Trước tiên ta tìm hiểu định nghĩa sự phát triển là gì? Trong phép biện chứng duy vật, khái niệm phát triển dùng để chỉ quá trình vận động theo chiều hướng đi lên của sự vật: từ trình độ thấp lên trình độ cao hơn.

Sự phát triển của xã hội phụ thuộc rất nhiều vào sự phát triển của tri thức. Sách là kho tri thức hiện vô cùng quan trọng lưu giữ, truyền bá những tri thức khoa học, những sáng kiến phát minh của xã hội loài người từ thế hệ này sang thế hệ khác. Sách là tri thức hiện để từ đó mỗi người đọc lại vận dụng, biến đổi nó thành tri thức ẩn cho riêng mình, rồi lại chuyển giao thành tri thức hiện đưa vào thực tiễn cuộc sống bằng các phương thức khác nhau. 

Trong xã hội hiện đại ngày nay, con người càng cần phải có đầy đủ vốn kiến thức cho mình để đáp ứng mọi nhu cầu cần thiết cho cuộc sống. Xã hội càng phát triển thì yêu cầu về học thức của mỗi con người càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Và đọc sách chính là một trong những phương tiện đơn giản và hiệu quả nhất để nâng cao học thức của mình. Sách là chìa khóa vạn năng mở mang tri thức cho con người. Đúng như VI. Lê nin nhà lãnh đạo cách mạng lỗi lạc của nhân dân Xô Viết đã từng nói: “Không có sách thì không có tri thức, không có tri thức thì không có chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản”. Câu nói của VI.Lê nin đã thể hiện rõ vai trò to lớn của sách đối với nhân loại. Đọc sách không những để nâng cao trí thức mà còn nâng cao nhân cách. Sách chính là phương tiện, công cụ lưu giữ sự tiến bộ, văn minh và chặng đường lịch sử phát triển của con người. Hay chúng ta vẫn thường nói sách chính là người thầy dẫn dắt, là người bạn đưa đường, chỉ lối  đưa chúng ta đến những chân trời của sự hiểu biết và sáng tạo. Sách không dừng lại ở chỗ đơn thuần chỉ là một vật dụng mà nó còn chứa đựng những tư tưởng nhân văn, ý nghĩa sâu sa có giá trị tinh thần vô giá. Sách là một kho tàng tri thức của nhân loại, là sản phẩm của xã hội văn minh. Đọc sách ta thấy ở đó là sự kết tinh của những tư tưởng tiên tiến của thời đại, sách là nơi lưu trữ những hình ảnh, sự việc, tư liệu của con người trong quá trình tồn tại. Sách tái hiện lại những sự kiện lịch sử quan trọng, những công trình kiến trúc, những áng văn học nghệ thuật, hay những phát minh khoa học, những định lý, công thức toán học,... Từ lâu sách đã đi vào cuộc sống của mỗi con người, sách gần gũi với chúng ta từ khi còn ấu thơ đến buổi đầu tiên cắp sách đến trường rồi theo ta đi đến tận cùng của cuộc sống. Sách giúp chúng ta học, học nữa, học mãi và học suốt đời. sách là nơi ghi lại, lưu trữ những điều hiểu biết của con người và ở đó cũng chính là nơi chia sẻ những thông tin, những suy nghĩ giữa con người với con người. Đọc sách để ghi nhớ, bổ sung kiến thức và truyền dạy cho các thế hệ. Mỗi khi mệt mỏi, sách sẽ là món ăn tinh thần để chúng ta thư giãn, giải trí giúp cuộc sống thăng hoa. Đọc sách giúp chúng ta biết cách đối nhân xử thế, nắm bắt tâm lý con người, hướng con người sống tích cực hơn. Vốn từ của mỗi chúng ta sử dụng để giao tiếp hàng ngày cũng sẽ giàu lên nếu chúng ta siêng đọc sách và cũng chính nhờ điều đó mà làm cho chúng ta tự tin hơn trong tất cả các mối quan hệ cũng như trong công việc. Sách hay sẽ giúp ta mở mang kiến thức, nuôi dưỡng tâm hồn, đọc sách là cách để con người nối liền quá khứ - hiện tại và mở ra tương lai.

Vấn đề là làm thế nào để sách phát huy đúng vai trò của mình?

Hiện nay, có rất nhiều những hành vi tác động xấu đến ý nghĩa cao đẹp của sách. Trên thi trường sách vẫn có những cuốn sách không phù hợp với truyền thống văn hóa, có nội dung không lành mạnh được bày bán công khai gây ảnh hưởng không nhỏ đến văn hóa đọc của công chúng nhất là lứa tuổi thanh, thiếu niên. Một cuốn sách có nội dung xấu sẽ mang lại cho người đọc những tư tưởng lệch lạc, thiếu chín chắn dẫn đến những hậu quả khó lường. Vẫn biết rằng đọc sách sẽ giúp mình mở mang tầm hiểu biết nhưng phải biết lựa chọn sách để đọc thì mới đạt dược mục đích ấy. Không phải ngẫu nhiên chúng ta có được một thói quen đọc sách mà phải có sự giáo dục từ gia đình, nhà trường và xã hội cũng như chính bản thân mỗi chúng ta phải tự rèn luyện cho mình thói quen này. Tạo được thói quen đọc sách sẽ hình thành cho mình phương pháp học tập từ sách, đây là cách tự học tốt nhất mà tấm gương sáng là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chứng minh cho chúng ta thấy rất rõ điều này. Đảng và Nhà nước ta chủ trương xây dựng một xã hội học tập thì trước tiên mỗi cá nhân phải tự học, nhiều cá nhân tự học sẽ tạo nên một xã hội tự học. Và chỉ như thế thì nước ta mới thực hiện được mục tiêu xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời. Khi xây dựng được xã hội học tập thì chắc chắn có con người tri thức mà có con người trí thức thì sẽ có nền kinh tế tri thức, văn hóa tri thức, xã hội tri thức,... và như vậy thì đất nước phát triển, mục tiêu xây dựng một xã hội “ Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” của Đảng và nhà nước ta nhất định thành công.

Tóm lại sách có giá trị rất to lớn trong đời sống không gì thay thế được. Nếu các bạn muốn sống vui, sống khỏe hãy đọc sách. Nếu các bạn muốn học giỏi, muốn thành công hãy nghiên cứu sách, các bạn muốn làm giàu không khó cũng hãy tìm đến sách,...và sẽ còn rất nhiều điều nếu nữa các bạn đều tìm được câu trả lời từ những trang sách. Đọc sách là nuôi dưỡng trí tuệ, có một câu danh ngôn hay về sách nói rằng: “Mỗi ngày đọc vài trang sách, khi về già bạn đã có trong mình một thư viện khổng lồ”. Thư viện là sách, sách là tri thức, tri thức rất cần cho sự phát triển.

Phạm Thị Thơm

Các bài khác